BIBΛIOΠAPOYΣIAΣH

 

BIKTOP ΣEPZ

H ζωή ενός επαναστάτη

 

 

 

Ο Βίκτορ Σερζ είναι σχετικά άγνωστος στην Ελλάδα. Πριν μερικούς μήνες μεταφράστηκε στα ελληνικά το μυθιστόρημά του «Υπόθεση Τουλάγιεφ», μια  συγκλονιστική «απεικόνιση» των σταλινικών εκκαθαρίσεων της δεκαετίας του ’30, όπου εξοντώθηκαν οι τελευταίοι πρωταγωνιστές του Οκτώβρη 1917.

 

Παλιότερα, είχε μεταφραστεί ένα ακόμα μυθιστόρημά του, «Κατακτημένη Πόλη» που μιλούσε για την πολιορκία της Πετρούπολης από τους Λευκούς αντεπαναστάτες το 1919 καθώς και κάποια άλλα κείμενά του από τη δεκαετία του ’20 («Τι πρέπει να γνωρίζει κάθε επαναστάτης»). Η αυτοβιογραφία του που κυκλοφόρησε πρόσφατα, «Oι αναμνήσεις ενός επαναστάτη» είναι ένα πολύτιμο βιβλίο, για πολλούς λόγους. Γιατί διηγούμενος τη ζωή του, ο Σερζ μας μιλάει για την άνοδο και την πτώση της επανάστασης στη Ρωσία, τη Γερμανική Επανάσταση που η ήττα της καθόρισε τις εξελίξεις στην ίδια τη Ρωσία και το διεθνές επαναστατικό κίνημα, την ηρωική μάχη της αριστερής αντιπολίτευσης του Τρότσκι και των συντρόφων του τα επόμενα χρόνια.

 

Ο Σερζ γεννήθηκε το 1890 στο Βέλγιο και οι γονείς του ήταν πολιτικοί εξόριστοι από τη Ρωσία του Τσάρου. Το πραγματικό του όνομα ήταν Βίκτορ Λβόβιτς Κιμπάλτσιτς. Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε στην μεγάλη φτώχεια, κάτι που πρακτικά δεν άλλαξε σε όλη του τη ζωή, ο μικρότερος αδελφός του ο Ραούλ πέθανε από την πείνα σε ηλικία εννιά χρονών. Eτσι ο Βίκτορ αναγκάστηκε να δουλέψει από τα 15 του, και στη δουλειά στα τυπογραφεία πήρε τη «πανεπιστημιακή» μόρφωσή του.

 

Ο Σερζ και η παρέα του εντάχτηκαν στους «Νέους Φρουρούς» τη νεολαία του βελγικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος. Σύντομα, όμως, την εγκατέλειψε. «Θέλαμε ένα μαχητικό σοσιαλισμό αλλά ήταν η χρυσή εποχή του ρεφορμισμού», γράφει. Εκείνη την εποχή, η εναλλακτική λύση για τη νεολαία και τους εργάτες που δεν άντεχαν τη κοινοβουλευτική παθητικότητα και τη γραφειοκρατία των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων στη δυτική Ευρώπη και την Αμερική, ήταν η αναρχία με τα ποικίλα ρεύματά της.

Ο Σερζ βρέθηκε στο Παρίσι και για τα επόμενα χρόνια συμμετείχε έντονα στη δράση αυτού του χώρου, γράφοντας και βοηθώντας στην έκδοση μιας σειράς εφημερίδων και περιοδικών. Το 1912 καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια φυλακή, για την υπόθεση της «συμμορίας Μπονό». Ηταν μια ομάδα που έκανε ληστείες τραπεζών και η καταδίωξή της ήταν από τα πρώτα «θεάματα» των επικαίρων στο σινεμά και στις εφημερίδες. Διάφοροι πρώην και νυν σύντροφοι του Σερζ συμμετείχαν σε αυτήν την ομάδα. Ο ίδιος δεν ενέκρινε τις μεθόδους και τις επιλογές τους, αλλά αρνήθηκε να δώσει ονόματα και άλλα στοιχεία στους μπάτσους. Γι’ αυτό τον έκλεισαν στη φυλακή.

 

Όταν αποφυλακίστηκε το 1917, πήγε στη Βαρκελώνη. Εγινε μέλος της CNT, του μεγάλου αναρχικού συνδικάτου που έκφραζε την πλειοψηφία της εργατικής τάξης στην Καταλονία. Tον Ιούλη του 1917 συμμετείχε στην γενική απεργία και την εξέγερση που πνίγηκε στο αίμα από τον στρατό. Όμως, ήδη είχε ξεσπάσει τον Φλεβάρη η επανάσταση που γκρέμισε τον Τσάρο στη Ρωσία. Τον Οκτώβρη, τα σοβιέτ, τα συμβούλια των εργατών και των φαντάρων, πήραν την εξουσία στα χέρια τους με επικεφαλής τους μπολσεβίκους, το κόμμα του Λένιν και του Τρότσκι.

 

Oκτώβρης

Για τις άρχουσες τάξεις σε όλο τον κόσμο, έναν κόσμο που μάτωνε στα χαρακώματα του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου, η επανάσταση του Οκτώβρη ήταν μια βρομερή ιεροσυλία. Οι «ξυπόλητοι», ο «σκοτεινός όχλος» των εργατών και των φαντάρων είχε πετάξει από τη θέση τους όχι μόνο τους Τσάρους και τους πρίγκιπες αλλά και τους βιομήχανους, τους τραπεζίτες και τους στρατηγούς, είχε σταματήσει τον πόλεμο.

 

Για τους ίδιους ακριβώς λόγους, ο Οκτώβρης και το εργατικό κράτος της Ρωσίας είχε γίνει ο μαγνήτης και η έμπνευση για τους εργάτες και τους καταπιεσμένους σε όλο τον κόσμο. Το ίδιο ίσχυε για τον Σερζ και χιλιάδες συντρόφους του.

 

Ο Σερζ βρέθηκε στην επαναστατική Πετρούπολη τον Φλεβάρη του 1919. Πήγε εκεί ως αναρχικός, για την ακρίβεια, τον έφερε η κυβέρνηση των μπολσεβίκων, σε ανταλλαγή πολιτικών κρατούμενων στη Γαλλία με Γάλλους αξιωματικούς που κρατούνταν στη Ρωσία.

 

Τον Μάρτη ιδρύθηκε η Κομμουνιστική Διεθνής που είχε στόχο να ενώσει όλους τους επαναστάτες του κόσμου σε μια ενιαία οργάνωση. Ο Σερζ βρέθηκε από τα πρώτα της βήματα να δουλεύει στη γραμματεία της. Φαίνεται παράξενο, σήμερα, ένας αναρχικός να εργάζεται σε μια τέτοια θέση στη Ρωσία του 1919. Τότε, όμως, δεν ήταν καθόλου παράξενο. Η Διεθνής δεν ήταν ο γραφειοκρατικός μονόλιθος που έγινε επί εποχής Στάλιν. Ούτε ο Σερζ ήταν ο μοναδικός. Στις σελίδες του βιβλίου ζωντανεύουν αγωνιστές που έχουν σβηστεί από την «επίσημη ιστορία», όπως ο ρωσοαμερικάνος αναρχικός Μπιλ Σάτοφ, στρατιωτικός διοικητής της πόλης και μετά από τους οργανωτές του εφοδιασμού της πόλης σε τρόφιμα και πρώτες ύλες.

 

Η Πετρούπολη που συνάντησε ο Σερζ ήταν πολύ διαφορετική από την Πετρούπολη του 1917. Ηταν μια πόλη που πέθαινε από την πείνα, με συνωμοσίες των Λευκών να ξεσκεπάζονται κάθε τόσο, και που σε λίγους μήνες τον Οκτώβρη, θα βρισκόταν υπό την άμεση απειλή των Λευκών στρατών. Η εργατική δημοκρατία αργοπέθαινε σε αυτές τις συνθήκες και η Κόκκινη Τρομοκρατία των μπολσεβίκων είχε φτάσει στο απόγειό της.

 

Σηζήτηση

Σήμερα γίνεται πολύ συζήτηση για το ότι ο «κρατισμός» και ο «αυταρχισμός» της θεωρίας των μπολσεβίκων οδήγησε στο σβήσιμο της δημοκρατίας των σοβιέτ και τελικά στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας του Στάλιν. Είναι κρίμα που δεν έχει ακόμα μεταφραστεί στ’ ελληνικά ένα άλλο βιβλίο του Βίκτορ Σερζ το «Έτος Πρώτο της Ρώσικης Επανάστασης». Σε αυτό καταγράφει τον επαναστατικό ενθουσιασμό της δημοκρατίας των σοβιέτ, τις κατακτήσεις της εργατικής εξουσίας και το κόμμα των μπολσεβίκων χωρίς τη παραμικρή υποψία γραφειοκρατίας. Οι Λευκοί και οι ιμπεριαλιστές εξαπέλυσαν τον εμφύλιο πόλεμο με όλες τις τραγικές του συνέπειες.

 

Διαβάζοντας τις σελίδες της αυτοβιογραφίας του Σερζ, βλέπουμε ποιες ήταν αυτές οι συνέπειες. Οι τεράστιες υλικές στερήσεις, η κατάρρευση της οικονομίας της πολιορκημένης επανάστασης, έθεσαν ένα τραγικό δίλημμα στους μπολσεβίκους. Επέλεξαν να κρατήσουν οι ίδιοι την εξουσία, με νύχια και με δόντια, μέχρι να έρθει η σωτηρία – η επανάσταση στην Ευρώπη και συγκεκριμένα την Γερμανία.

 

Την ίδια επιλογή έκανε και ο Σερζ. Έγινε μέλος του κόμματος των μπολσεβίκων. Το 1920, σε ένα κείμενο που απευθυνόταν στους πρώην συντρόφους του, το «Οι αναρχικοί και η ρώσικη επανάσταση», έγραφε: «Είναι αλήθεια ότι η προλεταριακή δικτατορία στη Ρωσία έχει αποκτήσει ένα αυξανόμενο, αυταρχικό συγκεντρωτικό χαρακτήρα. Ίσως κάποιος να το αποδοκιμάζει. Δυστυχώς, δεν πιστεύω ότι μπορούσε να αποφευχθεί».

 

Ο Σερζ δεν ήταν μόνο άνθρωπος των λόγων, ήταν πραγματικός επαναστάτης, άνθρωπος της δράσης. Γι’ αυτό από το 1922 μέχρι το 1925 ανέλαβε μια σειρά αποστολές στο εξωτερικό για τη Διεθνή. Βρέθηκε στην Γερμανία, στην πιο κρίσιμη στιγμή της ιστορίας του 20ου αιώνα. Το 1923, η επανάσταση έμοιαζε να είναι στα πρόθυρα του θριάμβου και όλη η Διεθνής κρατούσε την ανάσα της σε αναμονή του «Γερμανικού Οκτώβρη». Οι σελίδες της αυτοβιογραφίας που περιγράφουν τη Γερμανία του 1923 είναι πραγματικά συγκλονιστικές.

 

«Οι αγωνιστές μας, μας λένε: Loschlagen! Χτυπάτε! Η απόφαση πάρθηκε, θα χτυπήσουμε. Μετά από προσεκτικές και λεπτομερείς προετοιμασίες, το μόνο που μένει είναι να ορίσουμε τη στιγμή. Η ομιλία του Τρότσκι στη Στρατιωτική Σχολή της Μόσχας με θέμα “Μπορούμε να ορίσουμε την ημερομηνία για την επανάσταση;” δημοσιεύεται σε διάφορες γλώσσες. Η κόκκινη Σαξονία και Θουριγγία με τις εργατικές κυβερνήσεις τους (σοσιαλιστές και κομμουνιστές) στρατολογούν δυο κόκκινες μεραρχίες…»

 

Όμως, η επανάσταση δεν ήρθε ποτέ, λόγω των δισταγμών της ηγεσίας του κινήματος. Η απογοήτευση ήταν τεράστια, ιδιαίτερα μέσα στη Ρωσία. Η γραφειοκρατία που είχε αρχίσει να σχηματίζεται πήρε οριστικά το πάνω χέρι: τέρμα στις «ονειροφαντασίες» της εξάπλωσης της επανάστασης, η λύση είναι να χτιστεί μια «ισχυρή» Ρωσία. Σε αυτή την πολιτική αντιτάχθηκε ο Τρότσκι και οι σύντροφοί του. Και ο Σερζ μπήκε στην αριστερή αντιπολίτευση.

 

Το 1928, συνελήφθη και φυλακίστηκε από τη μυστική αστυνομία του Στάλιν και αργότερα στάλθηκε εξόριστος στη Σιβηρία. Το 1936 θα αποφυλακιστεί, μετά από μια διεθνή καμπάνια αλληλεγγύης. Θα συνεργαστεί με τον Τρότσκι και θα έρθει σε ρήξη μαζί του, χωρίς ποτέ να εγκαταλείψει το θαυμασμό του για αυτόν ή την πίστη του στην απελευθερωτική δύναμη του Οκτώβρη.

 

Το τελευταίο του καταφύγιο ήταν το Μεξικό, όπου έφτασε το 1941 έχοντας γλυτώσει από τους ναζί στη Γαλλία. Πέθανε το 1947, φτωχός και άρρωστος, με πολύ λίγους φίλους –όλοι τους «απομεινάρια» μιας μεγάλης γενιάς. Κι όμως, τα τελευταία λόγια της αυτοβιογραφίας του είναι κάλεσμα για αγώνα: «Βλέπω το μέλλον γεμάτο δυνατότητες, μεγαλύτερες από όσες είδαμε στο παρελθόν. Είθε το πάθος, η εμπειρία, ακόμα και τα λάθη της μαχητικής γενιάς μου να φωτίσουν έστω και λίγο το δρόμο προς τα εμπρός!».

 

Λ. M.

 

 

 

επιστροφή | περιεχόμενα | home