ΔYO NEA BIBΛIA AΠO TO MAPΞIΣTIKO BIBΛIOΠΩΛEIO

Mάρξ…

Οι περισσότερες βιογραφίες αλλά και τα περισσότερα βιβλία που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο αναφέρονται στον Μαρξ τον παρουσιάζουν σαν ένα μεγάλο οικονομολόγο, έναν από τους πατέρες της κοινωνιολογίας, έναν από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους του 19ου αιώνα. Ο Μαρξ ήταν αναμφισβήτητα όλα αυτά. Αυτό το καταλαβαίνει κανείς διαβάζοντας απλά και μόνο το “Κομμουνιστικό Μανιφέστο” -ένα βιβλίο που ο Μαρξ έγραψε στα τέλη του 1847 και που μοιάζει σήμερα, ενάμιση αιώνα μετά, ακόμα εξαιρετικά σύγχρονο.

Αλλά ο Μαρξ δεν ήταν απλά και μόνο μεγάλος φιλόσοφος ή μεγάλος οικονομολόγος: ήταν πάνω από όλα επαναστάτης. Αυτό που ήθελε δεν ήταν απλά και μόνο κα κατανοήσει τον κόσμο. Ηθελε να τον αλλάξει. Η ζωή του ολόκληρη -όπως και η ζωή του στενού του φίλου, συνεργάτη και συντρόφου, του Φρίντριχ Εγκελς- ήταν αφιερωμένη στην προσπάθεια αυτή. Και αυτό είναι το πιο δυνατό σημείο στο μικρό βιβλιαράκι του Μάικ Γκονζάλες “Ενας Επαναστατικός Οδηγός για τον Μαρξ” που κυκλοφόρησε πρόσφατα από το μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο. Πολιτικές βιογραφίες του Μαρξ υπάρχουν πολλές και καλές. Καμιά όμως δεν στέκεται τόσο πολύ στις προσπάθειες που έκαναν ο Μαρξ και ο Εγκελς να χτίσουν μια επαναστατική οργάνωση, ένα κόμμα της εργατικής τάξης.

Ο Μαρξ δεν γεννήθηκε “μαρξιστής”. Η ιδέα ότι το μέλλον της ανθρωπότητας βρίσκεται στα χέρια της εργατικής τάξης δεν του έπεσε από τον ουρανό. Ούτε ήταν με οποιονδήποτε τρόπο διαδεδομένη στην εποχή του. Κάθε άλλο. Ο Γκονζάλες περιγράφει τα πρώτα βήματα του Μαρξ -στους κύκλους των “νεαρών Χεγκελιανών” της Βόννης, στην έκδοση της “Εφημερίδα του Ρήνου”, στην απογοήτευση από τους αστούς που ο φιλελευθερισμός τους έφτανε μέχρι εκεί που έφταναν και τα συμφέροντά τους.

Pίζες

Την εργατική τάξη ο Μαρξ την “ανακάλυψε” όταν, κυνηγημένος από την αστυνομία της Πρωσίας αναγκάστηκε να καταφύγει στο Παρίσι. “Στην Γαλλία”, γράφει ο Γκονζάλες, “ήρθε πρόσωπο με πρόσωπο με την πραγματικότητα μιας μαζικής εργατικής τάξης σε μια αναπτυσσόμενη βιομηχανική χώρα, όπου οι κομμουνιστικές και σοσιαλιστικές ιδέες ήδη αποκτούσαν ρίζες -όχι μόνο ανάμεσα στους Γάλλους εργάτες αλλά και στους περισσότερους από 40.000 Γερμανούς εργάτες που είχαν μεταναστεύσει εκεί”. Η εξέγερση των υφαντουργών της Σιλεσίας, λίγους μήνες αργότερα, ήρθε να επιβεβαιώσει στην πράξη την τεράστια δύναμη που είχε η εργατική τάξη. Το μόνο που χρειαζόταν ήταν “οι προλετάριοι όλων των χωρών” να ενωθούν.

Ο Γκονζάλες μιλάει για τις “Επιτροπές Κομμουνιστικής Αλληλογραφίας” που ίδρυσαν ο Μαρξ και ο Εγκελς στις Βρυξέλες το 1845, για τις επαφές τους με την “Ενωση των Δικαίων” του Λονδίνου και το διεθνές συνέδριο που οργάνωσε τον Ιούνη του 1847. Από αυτό το συνέδριο γεννήθηκε η “Ενωση των Κομμουνιστών”. Η διακήρυξη της Ενωσης ήταν το περιβόητο Μανιφέστο. Λίγες μέρες μετά την έκδοσή του ξέσπασε η επανάσταση.

”Ο Μαρξ και ο Εγκελς”, γράφει ο Γκονζάλες, “θεωρούσαν ότι η Ενωση ήταν πολύ μικρή για να μπορεί να ασκήσει επιρροή στα γεγονότα που παρέσερναν χιλιάδες στην πολιτική δράση... Κεντρική ιδέα στη νέα αντίληψη του Μαρξ ήταν η ιδέα ότι οι μεγάλες αλλαγές στη συνείδηση έρχονται σαν αποτέλεσμα των υλικών αλλαγών, αλλά όχι αυτόματα. Οι νέες ιδέες μπορούν να υιοθετηθούν μόνο στο βαθμό που είναι παρούσες στο κίνημα...” Το 1848 ο Μαρξ και ο Εγκελς έβγαλαν την “Νέα Εφημερίδα του Ρήνου” που έφτασε να πουλάει 5.000 φύλλα.

Η επανάσταση, όμως, δεν νίκησε . Η “τάξη” επικράτησε τα επόμενα χρόνια στην Ευρώπη. Ο Μαρξ αξιοποίησε αυτό τον χρόνο για να γράψει το Κεφάλαιο -το κορυφαίο του έργο στο οποίο αναλύει, με φοβερή διαύγεια, την λειτουργία του καπιταλισμού. Αλλά ούτε ο Μαρξ, ούτε ο Εγκελς εγκατέλειψαν ποτέ την πεποίθησή τους ότι η επανάσταση δεν είχε πει ακόμα την τελευταία της λέξη. Ούτε σταμάτησαν να προσπαθούν να οργανώσουν την εργατική τάξη. Από αυτές τις προσπάθειες γεννήθηκε τελικά η Διεθνής Ενωση των Εργατών.

Το 1871 η επανάσταση χτύπησε ξανά την πόρτα της Ευρώπης με την εξέγερση της Κομμούνας του Παρισιού. Από τα 92 μέλη της Συνέλευσης της Κομμούνας τα 17 ήταν μέλη της Διεθνούς. Η Κομμούνα έζησε όλες και όλες 52 ημέρες. Αλλά μέσα σε αυτό το διάστημα δίδαξε, όπως έγραφε ο Ενγκελς, στον κόσμο τι σημαίνει εργατική εξουσία. Η πτώση της δεν οφειλόταν στις δικές της αδυναμίες αλλά, όπως έλεγε ο Μαρξ, “επειδή δεν εμφανίστηκε σε όλες τις μεγάλες πόλεις, στο Βερολίνο, τη Μαδρίτη κλπ ένα επαναστατικό κίνημα που να ανταποκρίνεται στην εξέγερση του παρισινού προλεταριάτου”.

Το καθήκον τον επαναστατών ήταν να εξασφαλίσουν ότι αυτό δεν θα ξανασυμβεί την επόμενη φορά που οι εργάτες θα καταλάβουν την εξουσία σε μια περιοχή του πλανήτη. Ενάμιση αιώνα μετά, το καθήκον αυτό παραμένει -δυστυχώς- ακόμα επίκαιρο. Ο “Επαναστατικός Οδηγός για τον Μαρξ” είναι, απέναντι σε αυτό το καθήκον, ένα όπλο πολύτιμο.

…και Mακεδονικό

Στην πέμπτη έκδοση του ιστορικού πια βιβλίου “Η κρίση στα Βαλκάνια, το Μακεδονικό και η εργατική τάξη” προχώρησε πριν από λίγες μέρες το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο. Το βιβλίο είχε πρωτοκυκλοφορήσει τον Φεβρουάριο το 1992. Το μπλοκ του “υπαρκτού σοσιαλισμού” είχε καταρρεύσει ολοκληρωτικά λίγους μόνο μήνες πριν και η Γιουγκοσλαβία είχε παραδοθεί κιόλας στις φλόγες του εμφυλίου πολέμου. Εδώ στην Ελλάδα η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη είχε κλείσει μόλις ένα χρόνο στην κυβέρνηση. Βρισκόμαστε στην εποχή των μεγάλων εθνικιστικών συλλαλητηρίων “για το όνομα της Μακεδονίας”

Τον Απρίλη του 1992, λίγους μήνες μετά την έκδοσή του βιβλίου ο εισαγγελέας άσκησε δίωξη σε βάρος πέντε συντρόφων της ΟΣΕ (η οργάνωση από την οποία προήλθε το ΣΕΚ) για την συγγραφή και την διακίνηση του βιβλίου.

“Οι κατηγορίες” γράφει το 5ο κεφάλαιο του βιβλίου που προστέθηκε στις επόμενες εκδόσεις και αναφέρεται στην δίκη, “στηρίχτηκαν σε νόμους του δικτάτορα Μεταξά 'περί τύπου' και ξαναζωντάνεψαν το έκτακτο νομικό οπλοστάσιο του Εμφυλίου και διατάξεις 'περί εσχάτης προδοσίας' Οι πέντε σύρθηκαν στα δικαστήρια με τις κατηγορίες για διασπορά ψευδών ειδήσεων, πρόκληση των πολιτών δε αμοιβαία διχόνια και έκθεση της χώρας σε κίνδυνο διατάραξης των φιλικών σχέσεων με ξένα κράτη”. Ανάμεσα στους “ειδικούς” που κάλεσε ο εισαγγελέας για μάρτυρες κατηγορίας ήταν και ο “ιστορικός” Κωνσταντίνος Πλεύρης, ο ιδρυτής της φασιστικής οργάνωσης “4η Αυγούστου”!

Το βιβλίο αποτελείται από μια σειρά από κείμενα που προέρχονται κύρια από την Εργατική Αλληλεγγύη -κείμενα που επιτίθονταν στον ελληνικό σωβινισμό και ξεσκέπαζαν τις βρώμικες φιλοδοξίες της κυβέρνησης του Μητσοτάκη αλλά και ολόκληρης της άρχουσας τάξης της Ελλάδας στα Βαλκάνια.

Aναζωπύρωση

“Σήμερα η αναζωπύρωση του Μακεδονικού έχει να κάνει με την κρίση που συγκλονίζει τη Γιουγκοσλαβία” έγραφε, σχεδόν προφητικά, το κείμενο για το Μακεδονικό, που είχε δημοσιευθεί για πρώτη φορά στην Εργατική Αλληλεγγύη τον Σεπτέμβρη του 1988 -πριν ακόμα ξεσπάσει ο εμφύλιος πόλεμος στην Γιουγκοσλαβία. “Οι στρατηγικοί σχεδιασμοί των μιλιταριστικών επιτελείων σε Δύση και Ανατολή αντιμετωπίζουν τα σενάρια μιας ενδεχόμενης κατάρρευσης του ενιαίου Γιουγκοσλαβικού κράτους κάτω από το βάρος των εθνικών αντιθέσεων που οξύνονται από την οικονομική κρίση... Ο θόρυβος για τις 'προκλήσεις των Σκοπίων' δεν είναι παρά ένα προπέτασμα για τις προετοιμασίες του Ελληνικού καπιταλισμού να μην μείνει έξω από οποιαδήποτε (διπλωματική μέχρι στρατιωτική) επέμβαση σε περίπτωση 'χάους' στην Γιουγκοσλαβία”.

Το βιβλίο, όμως, δεν έχει απλά και μόνο ιστορική σημασία. Οπως γράφει και ο πρόλογος της πέμπτης έκδοσης, τα Βαλκάνια έχουν αρχίσει, για μια ακόμα φορά, να μυρίζουν μπαρούτι. “Η μονομερής ανακήρυξη της 'ανεξαρτησίας' του Κοσόβου και η άμεση αναγνώριση αυτού του σύγχρονου προτεκτοράτου από τις ΗΠΑ και τις ισχυρές χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης απειλεί να αναζωπυρώσει τις εθνικιστικές εντάσεις στην περιοχή... Και μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας ρίχνει λάδι στη φωτιά ξετυλίγοντας ξανά το παζάρι 'για το όνομα της Μακεδονίας'... προσπαθώντας να αποσπάσει ένα μεγαλύτερο μερτικό για την ελληνική άρχουσα τάξη στη μοιρασιά των Βαλκανίων”.

Το βιβλίο ανοίγει με ένα ιστορικό κείμενο του Τρότσκι, γραμμένο το 1910, λίγους μήνες πριν ξεσπάσουν οι Βαλκανικοί Πόλεμοι που καθόρισαν τα σύνορα στην περιοχή μας. Τότε τα περισσότερα εδάφη της βαλκανικής χερσονήσου ελέγχονταν από τις δυο μεγάλες αυτοκρατορίες της εποχής -στην Οθωμανική και την Αυστροουγγρική. “Η κρατική ενότητα στην Βαλκανική Χερσόνησο” έγραφε στο κείμενο αυτό ο Τρότσκι, “μπορεί να επιτευχθεί με δυο τρόπους: είτε από πάνω, με το να επεκταθεί ένα Βαλκανικό κράτος, οποιοδήποτε αποδειχθεί ισχυρότερο σε βάρος των πιο αδυνάτων -αυτός είναι ο δρόμος των πολέμων, της εξόντωσης και καταπίεσης των αδύναμων εθνών... Είτε από τα κάτω, μέσω των ίδιων των ενοποιημένων λαών -αυτός είναι ο δρόμος της επανάστασης...”

“Παρά τις γενναίες, πολλές φορές ηρωικές, αντιπολεμικές προσπάθειες τους, όμως” γράφει ο Πάνος Γκαργκάνας στο κείμενο με τίτλο “Πως χαράχτηκαν τα σύνορα στα Βαλκάνια”, “οι σοσιαλιστές των Βαλκανίων και της Οθωμανικής Τουρκίας δεν ήταν έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τα καθήκοντα που έβαζε μπροστά τους ο δεκαετής πόλεμος (οι Βαλκανικοί Πόλεμοι που ξεκίνησαν το 1912 ακολουθήθηκαν από τον Α'Παγκόσμιο Πόλεμο και ύστερα την Μικρασιατική Εκστρατεία που έκλεισε με την “καταστροφή” το 1922) που μόλις τότε ξεκινούσε”.

Το αποτέλεσμα ήταν ο πόλεμος και η καταστροφή, η υποδούλωση εκατομμυρίων ανθρώπων στην λάθος μεριά των συνόρων, οι εξαφάνιση ολόκληρων εθνοτήτων από τον χάρτη, οι ανταλλαγές πληθυσμών -όπως ονομάζονταν τότε οι εκστρατείες εθνοκάθαρσης.

Σήμερα οι Μεγάλες Δυνάμεις και οι ισχυροί τους σύμμαχοι στην περιοχή -με πρώτους και καλύτερους τους καπιταλιστές της Ελλάδας- τρέχουν να επαναλάβουν τα ίδια σενάρια. Τα ΝΑΤΟϊκά -και μαζί τους και τα ελληνικά- στρατεύματα εγκαθίστανται σαν “ειρηνοποιοί” υποτίθεται στη μια μετά την άλλη της Δημοκρατίες της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Και κάτω από την προστασία αυτού του στρατού κατοχής οι δυτικοί τραπεζίτες και χρηματιστές λεηλατούν με την μέθοδο της “ιδιωτικοποίησης” ότι βρουν μπροστά τους: γη, νερό, ηλεκτρική ενέργεια, τηλεπικοινωνίες, κοινωνική ασφάλιση, συγκοινωνίες, τρόφιμα.

Δεκαέξι χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση το βιβλίο “Η κρίση στα Βαλκάνια, το Μακεδονικό και η εργατική τάξη” είναι το πιο πολύτιμο εφόδιο στη μάχη ενάντια στην εθνικιστική υστερία που προσπαθούν τώρα να ξαναξυπνήσουν η Ντόρα και ο Καραμανλής.

Σωτήρης Kοντογιάννης

επιστροφή | περιεχόμενα | home