TI NA ΔIABAΣETE ΓIA TON ΠOΛEMO KAI THN ANTIΣTAΣH

Aντιμπεριαλιστικά όπλα

Τα πέντε χρόνια πολέμου στο Ιράκ και τα εννιά χρόνια από το βομβαρδισμό της Γιουγκοσλαβίας έχουν φέρει το ζήτημα του πολέμου και του ιμπεριαλισμού όχι μόνο στο επίκεντρο της συζήτησης, αλλά και στις προθήκες των βιβλιοπωλείων. Υπάρχουν μια σειρά βιβλία που μπορούν να βοηθήσουν όχι μόνο στο να μάθει κανείς την αλήθεια για κάθε συγκεκριμένο πόλεμο, αλλά να μπορέσει να καταλάβει τους λόγους για τους οποίους το σύστημα προκαλεί πολέμους χωρίς σταματημό.

Οι κλασικοί του μαρξισμού είναι απαραίτητα εργαλεία. Ο τίτλος του βιβλίου του Λένιν, “Ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού”, μας βάζει στην καρδιά του ζητήματος. Ο ιμπεριαλισμός είναι ένα στάδιο στο οποίο βρίσκεται το σύστημα, από την αρχή του 20ου αιώνα, όταν έγραφε και ο Λένιν το σύντομο αυτό βιβλίο. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των κρατών για οικονομικές σφαίρες επιρροής μετατρέπεται αναγκαστικά σε ανταγωνισμό με τα όπλα. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τη Σύγχρονη Εποχή.

Ο Λένιν στήριξε μέρος του βιβλίου του στη μελέτη του Μπουχάριν “Ιμπεριαλισμός και Παγκόσμια Οικονομία”, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο. Ο Μπουχάριν εξηγεί πιο αναλυτικά πώς ο ανταγωνισμός μετατρέπει ολόκληρα τα κράτη σε πολεμικές μηχανές, και η “ιδιωτική οικονομία” κάνει τις περισσότερες φορές στο πλάι για χάρη των “εθνικών συμφερόντων”, του ισχυρού στρατού και της συσσώρευσης των εξοπλισμών. Η έκδοση συνοδεύεται από έναν πρόλογο του Λένιν και έναν πολύ χρήσιμο επίλογο του Κρις Χάρμαν.

Ο επίλογος του Χάρμαν είναι στην πραγματικότητα ένα αναλυτικό άρθρο που συνδέει τα συμπεράσματα του Λένιν και του Μπουχάριν μέχρι σήμερα. Είναι απαραίτητο βοήθημα για την κατανόηση του ιμπεριαλισμού, γιατί εξιστορεί τις διάφορες φάσεις που πέρασε το παγκόσμιο σύστημα οι οποίες γέννησαν διαφορετικού τύπου ανταγωνισμούς και διαφορετικούς πολέμους. Από τον ανταγωνισμό των ευρωπαϊκών δυνάμεων στους δύο παγκόσμιους πολέμους ως τον ανταγωνισμό των υπερδυνάμεων στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, στη νέα φάση που μπήκε ο ιμπεριαλισμός μετά την κατάρρευση του Ανατολικού μπλοκ, μέχρι την ανάδειξη του δόγματος του νέου Αμερικάνικου Αιώνα με την κυβέρνηση Μπους.

Πολύτιμο βοήθημα είναι και το βιβλίο “Ο νέος Ιμπεριαλισμός” του Ντέιβιντ Χάρβεϊ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Λιβάνη. Το βιβλίο του Χάρβεϊ, παρότι γραμμένο οχτώ δεκαετίες αργότερα, βρίσκεται πολύ κοντά στη λογική του Μπουχάριν, δείχνοντας τις συνδέσεις μεταξύ της οικονομικής λειτουργίας και ιδιαίτερα της κρίσης του καπιταλισμού και της ανάγκης του να “επεκτείνεται” άρα και να προκαλεί πολεμικές συγκρούσεις.

Από τις εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή κυκλοφορεί ένα ακόμη βιβλίου του Λένιν που είναι ξανά πολύ επίκαιρο, με τίτλο “Κριτικά σημειώματα πάνω στο εθνικό ζήτημα”. Περιέχει μια σειρά άρθρα του Λένιν για τη στάση των σοσιαλιστών στο ζήτημα της εθνικής αυτοδιάθεσης, των μειονοτήτων και πώς συνδέεται ο ιμπεριαλισμός με την εθνική καταπίεση. Ο Λένιν έγραφε κυρίως για τις εθνότητες που καταπίεζε η τσαρική Ρωσία, αλλά έχει αναφορές και στα Βαλκάνια. Ειδικά για τα Βαλκάνια όμως, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Θεμέλιο το βιβλίο του Λέον Τρότσκι “Βαλκάνια και Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-1913”. Ο Τρότσκι δεν γράφει θεωρία. Το βιβλίο του είναι σύντομα ρεπορτάζ που έγραφε βρισκόμενος στα Βαλκάνια ως ανταποκριτής εφημερίδας στη διάρκεια των πολέμων του '12-'13. Ομως τα άρθρα αυτά ακόμη και σήμερα είναι ο πιο ζωντανός οδηγός για τα αδιέξοδα των εθνικισμών και για το ότι όλα τα σύνορα στα Βαλκάνια είναι χαραγμένα με αίμα. Στα Βαλκάνια δεν υπήρξαν ποτέ δίκαιοι πόλεμοι και οι λαοί της περιοχής είχαν πάντα να διαλέξουν μεταξύ της αλληλοσφαγής και της κοινής πάλης για μια σοσιαλιστική ομοσπονδία. Τη συλλογή των κλασικών συμπληρώνει η Ρόζα Λούξεμπουργκ με το μικρό βιβλίο “Η εργατική τάξη και ο πόλεμος”. Η Λούξεμπουργκ γράφει για τα καθήκοντα της Αριστεράς απέναντι στον πόλεμο και για το γιατί δεν πρέπει ποτέ να υποκύπτει στην “εθνική ομοψυχία” της “πατρίδας”. Οι εργάτες δεν έχουν πατρίδα και γι' αυτό πρώτα απ' όλα παλεύουν ενάντια στα “δικά τους” αφεντικά και τις δικές τους κυβερνήσεις.

Για τα Βαλκάνια, αυτές τις μέρες κυκλοφορεί σε πέμπτη έκδοση το βιβλίο “Η κρίση στα Βαλκάνια, το Μακεδονικό και η εργατική τάξη”. Το βιβλίο είναι πυξίδα για τις σημερινές εξελίξεις στα Βαλκάνια, γιατί περιέχει από τη μια μεριά κλασικά άρθρα για τη σοσιαλιστική παράδοση στη “γειτονιά μας”, θυμίζουν την παράδοση κοινής δράσης αλλά και άρθρα που εξηγούν γιατί το μακεδονικό ξαναήρθε στο προσκήνιο στη δεκαετία του '90, το βρόμικο ρόλο που έπαιξαν οι ελληνικές κυβερνήσεις συνεργαζόμενες με τους ιμπεριαλιστές σε όλους τους πολέμους και επιχειρηματολογούν για το δικαίωμα της Δημοκρατίας της Μακεδονίας να διαλέξει το όνομά της. Από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο κυκλοφορούν ακόμη δύο μικρά βιβλία για τον ιμπεριαλισμό και την περιοχή μας. Το βιβλίο “Παγκοσμιοποίηση και Ιμπεριαλισμός. Ποια είναι η απάντηση της Αριστεράς”, με άρθρα του Αλεξ Καλλίνικος, του Πάνου Γκαργκάνα και της Μαρίας Στύλλου, και το επίσης συλλογικό “Ελλάδα-Τουρκία-Κύπρος, η σύγκρουση των υπο-ιμπεριαλισμών” εξηγεί τις αιτίες που εδώ και εξήντα χρόνια κλιμακώνονται οι ανταγωνισμοί σε Αιγαίο και Κύπρο.

Το βιβλίο του Τζόναθαν Νήλ, “Βιετνάμ, ο αμερικάνικος πόλεμος, 1960-1975”, από τις εκδόσεις Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο είναι το καλύτερο βιβλίο που κυκλοφορεί για το μεγαλύτερο πόλεμο που έχασαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Το βιβλίο είναι μοναδική πηγή για το αντιπολεμικό κίνημα στις ΗΠΑ, μέσα στον ίδιο τον αμερικάνικο στρατό, αλλά και για τις κοινωνικές ρίζες της αντίστασης στο Βιετνάμ, με τις μάχες των χωρικών ενάντια στους γαιοκτήμονες. Το “Βιετνάμ των Γάλλων” στην Αλγερία είναι το θέμα του κλασικού πλέον βιβλίου του Δημήτρη Λιβιεράτου “Η αλγερινή επανάσταση” που πολέμησε με τη μεριά του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος στην Αλγερία. Το βιβλίο κυκλοφορεί σε επανέκδοση από τις εκδόσεις Κουκίδα.

Πριν φτάσουμε στη Μέση Ανατολή, ένα βιβλίο-γέφυρα, είναι το “Καλός Μουσουλμάνος-Κακός Μουσουλμάνος”, του Μαχμούντ Μαμντάνι. Με καταγωγή από την Ουγκάντα, ειδικός σε θέματα Αφρικής αμερικανός καθηγητής εξηγεί το πώς οι ΗΠΑ έχουν ιστορία να γεννούν τρομοκράτες που φεύγουν από τον έλεγχό τους, στη νότια Αφρική για να αντιμετωπίσουν τα απελευθερωτικά κινήματα κατά του απαρτχάιντ και στην Κεντρική Αμερική ενάντια στους αντάρτες. Ο Τάρικ Αλί στο βιβλίο “Η σύγκρουση των φονταμενταλισμών” είναι αναλυτικός για αυτή τη διαδικασία στη Μέση Ανατολή, αλλά και για το πώς οι αδυναμίες της σταλινικής αριστεράς οδήγησαν σε ήττα μεγάλα προοδευτικά κινήματα. Το βιβλίο, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αγρα, είναι επίσης η σημαντικότερη πηγή για να μάθει κανείς το υπόβαθρο των σημερινών εξελίξεων στο Πακιστάν, από όπου και κατάγεται ο συγγραφέας. Από τις ίδιες εκδόσεις κυκλοφορεί και “Ο Μπους στη Βαβυλώνα”, γραμμένο από τον Τάρικ Αλί για το Ιράκ.

Ο Κρις Χάρμαν στο βιβλίο “Ριζοσπαστικό Ισλάμ, ιμπεριαλισμός και Αριστερά”, χρησιμοποιώντας τα παραδείγματα της Αιγύπτου, του Σουδάν, της Αλγερίας και του Ιράν αναλύει τις κοινωνικές ρίζες του ισλαμισμού, δείχνει πόσο σύγχρονο και αντιφατικό φαινόμενο είναι το ριζοσπαστικό ισλάμ και σπάει τους μύθους της “οπισθοδρομικότητας”. Για το σύγχρονο Ιράν, ένα από τα λίγα αξιόλογα βιβλία που κυκλοφορούν είναι το “Ιράν και κρίση - Πυρηνικές φιλοδοξίες και η αμερικανική απάντηση”, του Ρότζερ Χάουαρντ, από τις εκδόσεις ΚΨΜ.

Από το Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο κυκλοφορούν επίσης τέσσερις εκδόσεις για τα ανοιχτά μέτωπα του πολέμου και για την ελληνική εμπλοκή: “Ιράκ – μπορεί να γίνει το Βιετνάμ του Μπους;”, “Λίβανος, πώς νίκησε η Αντίσταση;” και “Ο πόλεμος του Μπους, το διεθνές παρακράτος και η ελληνική εμπλοκή” και η “Νέα Ιντιφάντα” της Αν Αλεξάντερ για το παλαιστινιακό ζήτημα. Το τελευταίο είναι μια σύντομη εισαγωγή στο δίκαιο αγώνα των Παλαιστίνιων. Για μια πλήρη ιστορία μπορεί κανείς να διαβάσει την πρόσφατη έκδοση του Κέδρου, “Ιστορία της Σύγχρονης Παλαιστίνης”, γραμμένη από τον ισραηλινό Ιλάν Παπέ. Το βιβλίο του Νόαμ Τσόμσκι “Μοιραίο τρίγωνο, ΗΠΑ, Ισραήλ και Παλαιστίνιοι”, είναι ακόμη πιο αναλυτικό για τη συνεργασία ΗΠΑ-Ισραήλ κυρίως μετά τη δεκαετία του 1960, ενώ η Τάνια Ράινχαρτ, στο “Ισραήλ - Παλαιστίνη, πώς να δώσουμε τέλος στον πόλεμο του 1948”, από τις εκδόσεις Πατάκη, είναι πιο κατατοπιστική για τη αποτυχία της διαδικασίας του Οσλο. Κυκλοφορούν πολλά ακόμη βιβλία του Τσόμσκι για τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό. Ενδεικτικά: “Ο νέος στρατιωτικός ανθρωπισμός” για το Κόσοβο, από τις εκδόσεις Scripta, “Ο νόμος της Δύναμης στην Παγκόσμια Τάξη”, από το Λιβάνη, “Ηγεμονία ή Επιβίωση”, από τον Πατάκη. Για το Λίβανο, η Σούχα Μπεσάρα έχει γράψει το “Αντίσταση, Δέκα χρόνια στο Γκουαντανάμο του Λιβάνου”, με τις περιγραφές της από τα κολαστήρια των ισραηλινών στον κατεχόμενο νότιο Λίβανο. Εμπειρίες από πρώτο χέρι περιέχει και το βιβλίο “Kill, Kill, Kill”, γραμμένο από τον Τζίμι Μάσεϊ, που πολέμησε στο Ιράκ και εντάχθηκε στο αντιπολεμικό κίνημα. Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαζήσης.

Nίκος Λούντος

επιστροφή | περιεχόμενα | home